ธูปฤาษี


วันที่ 11 ตุลาคม 2558


ธูปฤาษีเป็นไม้ล้มลุกสองปี มีลักษณะเหง้ากลม แทงหน่อขึ้นเป็นระยะสั้นๆ ใบเดี่ยวเรียงสลับระนาบเดียว รูปแถบ ยาวประมาณ 2 เมตร แผ่นใบด้านบนโค้งเล็กน้อย ส่วนด้านล่างแบน ช่อดอกแบบช่อเชิงลด ดอกมีจำนวนมาก ติดกันแน่น สีน้ำตาล ลักษณะคล้ายธูปดอกใหญ่ ก้านช่อดอกกลม แข็ง ดอกแยกเพศ ดอกเพศผู้อยู่ปลายก้าน รูปทรงกระบอก ดอกเพศเมียรูปทรงกระบอกเช่นกันแต่จะใหญ่กว่า ดอกแก่จะแตกเห็นเป็นขนขาวฟู ผลเล็กมาก

ธูปฤาษีเป็นไม้ล้มลุกที่มีถิ่นกำเนิดอยู่ในทวีปยุโรปและอเมริกา แต่ในปัจจุบันได้แพร่หลาย ในประเทศไทย สามารถพบได้ทั่วทุกภาค โดยจะพบได้ที่ลุ่มทั้งน้ำจืดและน้ำเค็ม

ประโยชน์ของธูปฤาษี ใบนำมาทำเป็นเครื่องจักรสานได้เช่น เสื่อ, ตะกร้า และทำเชือก ดอกแก่จัดมีขนเป็นปุยนุ่มคล้ายปุยนุ่นใช้แทนนุ่นได้ ส่วนยอดอ่อนและแป้งที่ได้จากลำต้นใต้ดินและรากสามารถทานได้ ธูปฤาษีมีโปรตีนและคาร์โบไฮเดรตค่อนข้างสูง และสามารถกำจัดไนโตรเจนจากน้ำเสียในที่กลุ่มต่อไร่ได้ถึง 400 กก.ต่อปี

นอกจากนี้ได้มีโครงการวิจัยเกี่ยวกับ “การบำบัดน้ำเสียจากโรงงานฟอกย้อมด้วยต้นธูปฤาษี” โดย น.ส.สุมล นิลรัตน์นิศากร มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้า วิทยาเขตธนบุรี นักศึกษาปริญญาเอกจากบัณฑิตวิทยาลัยร่วมด้านพลังงานและสิ่งแวดล้อมและโครงการปริญญาเอกกาญจนาภิเษก (คปก.) โดยคัดเลือกหาพืชที่มีศักยภาพและประสิทธิภาพในการบำบัดน้ำเสียและพบว่าต้นธูปฤาษีเป็นพืชที่สามารถเจริญเติบโตได้ดี แม้อาศัยอยู่ในแหล่งน้ำเสียตามชุมชนหรือตามบริเวณแหล่งน้ำหน้าโรงงานที่มีปัญหาเรื่องค่าความเป็นด่างสูงและมีลักษณะสีที่ไม่พึงประสงค์ของน้ำเสีย ซึ่งสีเหล่านี้จะมีความเป็นพิษต่อสิ่งมีชีวิตในแหล่งน้ำ ไม่ว่าจะเป็นพืชและสัตว์ จากการทดลองปลูกพืชหลายชนิดในน้ำ พบว่าต้นธูปฤาษีมีความสามารถที่จะเจริญเติบโตและสามารถทำให้น้ำเสียในบริเวณนั้นมีคุณภาพดีขึ้นได้ แม้ว่าต้นธูปฤาษีจะมีศักยภาพในการบำบัดน้ำเสียได้จริง แต่ก็ยังไม่ทราบถึงกลไกหรือองค์ประกอบที่ชัดเจนว่ามีส่วนเกี่ยวข้องกับการดูดจับและลดความเป็นพิษของสีได้ จึงต้องมีการศึกษากันต่อไป เพื่อพิสูจน์ว่ามีผลต่อการดูดซับสีอย่างไร

นอกจากต้นธูปฤาษีแล้วยังมีพืชน้ำอีกหลายชนิดที่พบว่าสามารถบำบัดน้ำเสียได้ เช่น ผักตบชวา, พุทธรักษา, กกสานเสื่อ, แพงพวยน้ำ, สาหร่ายหางกระรอก, สันตะวา และบัวต่างๆ แต่ทั้งนี้ก็ต้องพิจารณาถึงพื้นที่และสภาพแวดล้อมเป็นหลัก และต้องคำนึงถึงความสามารถในการทนต่อน้ำเสียเป็นสำคัญ

สุขสาระ กรกฎาคม 2551




  • สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขพาพ (สสส.)
  • คณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
  • สำนักจุฬาราชมนตรี
  • ศูนย์นโยบายโลกมุสลิม
  • มูลนิธิสันติชน
  • มูลนิธิรณรงค์เพื่อ
    การไม่สูบบุหรี่