เมื่อเม็ดเลือดขาวต่ำ


วันที่ 4 มิถุนายน 2557


เม็ดเลือดขาว เป็นเซลล์ของระบบภูมิคุ้มกันซึ่งคอยป้องกันร่างกายจากทั้งเชื้อก่อโรคและสารแปลกปลอมต่างๆ ที่จะเข้าสู่ร่างกาย เม็ดเลือดขาวมีหลายชนิด ทั้งหมดเจริญมาจาก pluripotent cell ในไขกระดูกที่ชื่อว่า hematopoietic stem cell เซลล์เม็ดเลือดขาวเป็นเซลล์ที่พบได้ทั่วไปในร่างกาย รวมไปถึงในเลือดและในระบบน้ำเหลืองภาวะเม็ดเลือดขาวต่ำ(Neutropenia) หมายถึง ภาวะที่จำนวนเม็ดเลือดขาวนิวโทรฟิลสัมบูรณ์น้อยกว่าปกติ ทั้งนี้เราทราบค่าเม็ดเลือดขาวได้จากการตรวจเลือดซีบีซี ซึ่งค่าปกติจะแตกต่างกันในแต่ละห้องปฏิบัติการ แต่โดยทั่วไปจะอยู่ในช่วง 4,500-15,000 เซลล์ต่อ 1 ลูกบาศก์มิลลิเมตรถ้านิวโทรฟิลต่ำกว่า 500 เซลล์/ลบ.มม. ถือเป็นค่าวิกฤติของภาวะเม็ดเลือดขาวต่ำ


ภาวะเม็ดเลือดขาวต่ำเกิดได้จากหลากหลายสาเหตุ เช่นร่างกายอ่อนแอ ภาวะขาดสารอาหาร (เช่น ขาดโปรตีน ขาดวิตามิน และ/หรือเกลือแร่ บางชนิด) ในโรคที่ทำให้ร่างกายมีภูมิคุ้มกันต้านทานโรคต่ำ/บกพร่อง (เช่น โรคติดเชื้อเอชไอวี/โรคเอดส์) การติดเชื้อเรื้อรังต่างๆ (เช่น วัณโรค) การติดเชื้อไวรัส (เช่น ไข้หวัดใหญ่) โรคเลือด เช่น โรคไขกระดูกฝ่อ ผลข้างเคียงจากยาบางชนิด (เช่น ยาบางชนิดที่ใช้รักษาโรคทางจิตเวช ยาบางชนิดที่ใช้ป้องกันอาการชัก) จากยาเคมีบำบัด จากการฉายรังสีรักษา และจากโรคมะเร็งบางชนิด (เช่น โรคมะเร็งเม็ดเลือดขาว)

ภาวะเม็ดเลือดขาวต่ำ อาจไม่พบมีอาการผิดปกติ แต่บางคนอาจอ่อนเพลีย และติดเชื้อง่าย มีไข้บ่อย ทั้งนี้เมื่อรู้ตัวว่ามีเม็ดเลือดขาวต่ำ จำเป็นต้องดูแลตนเองอย่างเคร่งครัดเพื่อป้องกันการติดเชื้อ(ภาวะเม็ดเลือดขาวต่ำจากเคมีบำบัด) ซึ่งในภาวะเม็ดเลือดขาวต่ำ เมื่อติดเชื้อมักเป็นการติดเชื้อที่รุนแรง จึงให้ระวังการติดเชื้อและหมั่นสังเกตอาการผิดปกติต่างๆ ที่เกิดขึ้น และควรรีบปรึกษาแพทย์โดยเร็ว

การตรวจพบเม็ดเลือดขาวต่ำ เป็นภาวะที่พบปลายเหตุ แพทย์จะทำการรักษาที่สาเหตุบางอย่างก็หายเองได้ บางอย่างรักษาแบบประคับประคอง บางอย่างต้องผ่าตัด และบางอย่างต้องใช้เคมีบำบัด อย่างไรก็ตามสาเหตุส่วนใหญ่ของเม็ดเลือดขาวต่ำ เกิดจากโรคติดเชื้อ และสามารถฟื้นกลับคืนได้เป็นปกติ ในระยะเวลาอันสั้น

การปฏิบัติตัวเมื่อภาวะเม็ดเลือดขาวต่ำ เนื่องจากเม็ดเลือดขาวทำหน้าที่ในการกำจัดเชื้อโรค หากมีจำนวนต่ำลงมาก ต้องระวังเรื่องการติดเชื้อ ซึ่งอาจรุนแรงถึงขั้นเสียชีวิตได้ ข้อแนะนำคือกิจกรรมทุกอย่างต้องอยู่ในภาวะ safe mode เช่น ควรหลีกเลี่ยงที่ชุมชน อยู่ห่างๆ คนมีไข้หรือไม่สบาย เช่น ไอ จาม อาหารการกินจะต้องสะอาด อาหารก็ต้องสุกสะอาดเป็นพิเศษ เน้นไข่,ฟักทอง,ผักใบเขียว,และน้ำเต้าหู้ และทุกอย่างต้องสุกเท่านั้นอย่ารับประทานอาหารที่ไม่สุก งดรับประทานผักสด หรือ ถ้าอยากรับประทานควรล้างให้สะอาดแล้วต้มให้สุก -ผลไม้ ควรล้างให้สะอาดแล้วปอกเปลือกและรับประทานให้หมดไม่วางทิ้งไว้นาน -น้ำผลไม้ ควรคั้นเองโดยเน้นล้างให้สะอาดก่อนคั้นหรือ –ผลไม้กระป๋องหรือน้ำผลไม้กล่องควรเลือกชนิดที่ผ่านการฆ่าเชื้อแล้ว (ดูกรรมวิธีผลิตจากข้างกระป๋อง/กล่อง หรือ จากผู้ผลิตที่ได้มาตรฐาน)ควรหลีกเลี่ยงอาหารทะเล เนื่องจากทำให้เกิดปัญหาการติดเชื้อทางเดินอาหารได้บ่อย ควรงดโยเกิร์ต หรือนมเปรี้ยวเนื่องจากมีเชื้อที่มีชีวิต ซึ่งอาจแข็งแรงจนก่อโรคได้ เป็นต้น

นอกจากนี้ยังมีงานวิจัยที่แนะนำให้ หลีกเลี่ยงการกินหวาน ซึ่งนักวิจัยพบว่าการกินหวานกดภูมิต้านทาน โดยไปกดการทำงานของเม็ดเลือดขาวตัวอย่างเช่น ถ้ากินขนมหวานชิ้นใหญ่เพียง1 ชิ้น ความหวานจะกดการทำงานของเม็ดเลือดขาวประมาณ 50-94 เปอร์เซ็นต์ นาน 5 ชั่วโมง

อย่างไรก็ตามการปฏิบัติตัวเมื่อเกิดภาวะเม็ดเลือดขาวต่ำควรขอคำแนะนำจากแพทย์

ในส่วนของแพทย์ทางเลือก องค์การอนามัยโลกให้การรับรองว่า การฝังเข็มสามารถรักษาภาวะเม็ดเลือดขาวต่ำได้

รุ่งเรือง-เรียบเรียง

สุขสาระ พฤศจิกายน 2556




  • สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขพาพ (สสส.)
  • คณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
  • สำนักจุฬาราชมนตรี
  • ศูนย์นโยบายโลกมุสลิม
  • มูลนิธิสันติชน
  • มูลนิธิรณรงค์เพื่อ
    การไม่สูบบุหรี่