ไมยราบ


วันที่ 4 พฤษภาคม 2559


“ไมยราบ”เป็นไม้ล้มลุก สรรพคุณเป็นพืชสมุนไพร ช่วยลดน้ำตาลในเลือด และมีชื่ออื่นๆ คือ หญ้าต่อหยุบ หญ้ายุบยอบ กะหงับ ก้านของระงับ หงับพระพาย หญ้าจิยอบ หญ้าปันยอด เป็นไม้ล้มลุก ใบประกอบเหมือนขนนก 2 ชั้น มีปฏิกิริยาไวต่อการสัมผัส ใบจะหุบลู่ลง ดอกช่อกระจุกแน่น สีชมพู ออกที่ง่ามใบ ผลเป็นฝักแบน ขยายพันธุ์โดยการเพาะเมล็ด
พืชสกุลไมยราบมีอยู่ประมาณ 480 ชนิด มีถิ่นกำเนิดอยู่ในอเมริกาใต้ ในประเทศไทยพบขึ้นเป็นวัชพืช 3 ชนิดคือ ไมยราบ ไมยราบขาว และไมยราบต้น

มีเรื่องเล่าว่าพระป่าในสมัยก่อนใช้ ไมยราบเป็นสมุนไพรประจำตัว โดยจะใช้แก้ปวดเมื่อย แก้ขัด ทำให้นอนหลับสบาย
ไมยราบเป็นที่รู้จักกันดีในหมู่หมอยาพื้นบ้าน แต่กลับไม่เป็นที่นิยมใช้ เพราะนอกจากจะทำให้หลับ สงบประสาทแล้ว ยังทำให้นกเขาของคนกินพลอยหลับไปด้วย

ตำรายาสมุนไพรไทยระบุว่า ไมยราบมีรสจืดเฝื่อน มีฤทธิ์ขับปัสสาวะ ระดูขาว แก้ไตพิการ “ใบ” ไมยราบ นิยมมาใช้รักษาแผล ทั้งแผลสด และแผลเรื้อรัง แผลพุพอง ฝี หนอง ผดผื่นคัน เริม งูสวัด ใช้ ราก ลำต้น ใบ ดอก ผล ต้มกินแก้ปวดหลัง ปวดเอว ปวดเมื่อย ปวดหัว ขับปัสสาวะ ขับนิ่ว แก้ไตพิการ แก้เบาหวาน

ไมยราบมีสรรพคุณที่น่าสนใจสำหรับผู้หญิง คือ การใช้ชำระล้างจุดซ่อนเร้นและทำให้กระชับขึ้น ซึ่งเป็นสรรพคุณที่พ่อหมอแม่หมอภาคใต้และหมอยาไทใหญ่บอกตรงกัน นอกจากนี้ยังมีการศึกษาวิจัยพบว่า ไมยราบ เป็นสมุนไพรที่ช่วยฆ่าเชื้อโรคได้ดี ทั้งยังเป็นพืชในตระกูลถั่ว ซึ่งส่วนใหญ่มีสารไฟโตเอสโตรเจน ที่เป็นสารธรรมชาติ มีคุณสมบัติคล้ายฮอร์โมนเพศหญิง จึงสอดคล้องกับการนำมาใช้ในสรรพคุณดังกล่าว

ปัจจุบัน ในประเทศอาเซียนบางประเทศ มีผลิตภัณฑ์ไมยราบแคปซูล ที่ขึ้นทะเบียนเป็นยาช่วยในการนอนหลับ ในประเทศไทยมีกลุ่มแม่บ้านที่นำไมยราบทั้งห้าส่วน (ราก ลำต้น ใบ ดอก ผล) มาทำเป็นชาเพื่อขับนิ่ว แก้ปวดเมื่อย ในตำรับยาบำรุงสุขภาพของหมอยาอีสาน นิยมใช้ไมยราบเป็นตัวยาหลัก ต้มรวมกับใบหม่อน เตยหอม คำฝอย และทองพันชั่ง ดื่มเป็นชาสมุนไพรเพื่อบำรุงสุขภาพและแก้ปวดหลัง

ไมยราบเป็นพืชสมุนไพร มีสรรพคุณ ทั้งต้นมีรสชุ่ม เย็นจัด แก้ไข้ นอนไม่หลับ สงบประสาท แก้เด็กเป็นตาลขโมย ตาบวมเจ็บ แผลฝี ผื่นคันและออกหัด รากรสขมเล็กน้อย ฝาด สุขุม แก้ไอ ขับเสมหะ แก้หลอดลมอักเสบเรื้อรัง ปวดตามข้อ กระเพาะอาหารอักเสบเรื้อรัง บำรุงกระเพาะอาหาร ระงับประสาท ทุกส่วนนำมาหั่นแล้วคั่วโดยใช้ไฟอ่อนๆกลิ่นหอม แล้วนำไปชงน้ำร้อนดื่มแทนชาช่วยลดคอเลสเตอรอล และน้ำตาลในเลือดได้

ราก แก้ไอ ขับเสมหะ แก้หลอดลมอักเสบเรื้อรัง แก้ระบบการย่อยอาหารของเด็กได้ดี บำรุงกระเพาะอาหารทำให้ตาสว่าง ระงับประสาท แก้บิด ขับปัสสาวะ รักษาโรคปวดเวลามีประจำเดือน ถ้าไข้สูงมากๆจะเกิดอาการคลื่นไส้อาเจียน แก้ริดสีดวงทวาร รสขมเล็กน้อย ฝาด ปวดข้อ กระเพาะอาหารอักเสบเรื้อรัง
ต้น ขับปัสสาวะ แก้ไตพิการ แก้ทางเดินปัสสาวะอักเสบ ขับระดูขาว ขับโลหิต
ใบ แก้โรคเริม งูสวัด โรคพุพอง ไฟลามทุ่ง

การศึกษาวิจัยสมัยใหม่พบว่า ไมยราบมีฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรีย ต้านเชื้อรา แก้ปวด แก้ไข้ ต้านการเกร็งของกล้ามเนื้อ แก้ปวด แก้อักเสบ ทำให้แผลหายเร็ว ขับปัสสาวะ คลายเครียด ทำให้ง่วงนอน ซึ่งล้วนแต่เป็นการสนับสนุนการใช้ของคนโบราณทั้งสิ้น ดังนั้น ไมยราบจึงเป็นสมุนไพรอีกตัวหนึ่งที่มีศักยภาพในการพัฒนาเป็นยาและผลิตภัณฑ์สุขภาพ เช่น ทิงเจอร์รักษาแผล แก้ผดผื่นคัน ชาสมุนไพรคลายเครียด น้ำยาชำระล้างจุดซ่อนเร้น เป็นต้น

ตำรับยา –ยาสำหรับชำระล้างจุดซ่อนเร้น นำไมยราบทั้งห้าส่วน ล้างน้ำให้สะอาด แล้วนำมาหั่น ตากแดดให้แห้ง ใช้ประมาณ 5 กรัม ต้มน้ำประมาณ 100 ซีซี ลดไฟลง ต้มต่อไปอีกประมาณ 15 นาที จากนั้นกรองเอาน้ำไว้ใช้ล้างจุดซ่อนเร้น ช่วยให้กระชับและดับกลิ่น
ยาแก้ตกขาว ใช้ไมยราบ หญ้าหวาดหลุบ(หญ้าคมปาว) นำทั้งสองอย่างนี้มาต้มดื่ม และต้มอาบ
ยาบำรุงสตรีหลังคลอด นำรากสดของไมยราบ ประมาณ 3 - 5 ราก มาต้มน้ำดื่ม ครั้งละประมาณครึ่งแก้วน้ำชา ดื่มวันละ 2 -3 ครั้ง
ยาแก้เบาหวาน นำไมยราบทั้งต้นมาสับ ตากแดด ผสมกับครอบฟันสี ต้มน้ำดื่ม
ยาแก้นิ่ว ขับปัสสาวะ บวม นำไมยราบทั้งห้าส่วน มาต้มดื่ม
ยาบรรเทาอาการบวมจากพิษแมลงสัตว์กัดต่อย นำใบไมยราบมาขยี้ แล้วแปะตรงที่มีอาการ
ยาแก้ฝีหนองหรือตุ้ม นำไมยราบทั้งห้าส่วน มาต้มน้ำดื่มและอาบ รากใช้ทา
ยาแก้ปวดเอว ใช้เข้ากับจีผาแตก และเครือไมยราบ นำมาต้มดื่ม (จีผาแตก สมุนไพรชนิดหนึ่ง ชอบขึ้นในป่าดิบชื้น)

ข้อควรระวัง
- ไม่ควรรับประทานต่อเนื่องกันเป็นเวลานานเพราะมีฤทธิ์ต่อสมองส่วนกลาง
- ไม่ควรใช้ในสตรีที่มีครรภ์และหญิงให้นมบุตร
- ไม่ควรใช้ในเด็กอายุต่ำกว่า 12 ปี

สุขสาระ-เมษายน 2558




  • คณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
  • สำนักจุฬาราชมนตรี
  • มูลนิธิสันติชน
  • มูลนิธิรณรงค์เพื่อ
    การไม่สูบบุหรี่