ขยะปัญหารกโลก


วันที่ 8 เมษายน 2558


เรามักจะคิดกันไปเองว่า “ขยะ”เป็นสิ่งไร้ค่าเพราะขยะจะก่อให้เกิดปัญหาต่อสภาพแวดล้อมเป็นอย่างมาก และจะมีผลกระทบต่อสุขภาพอนามัยของมนุษย์ด้วย ทั้งโดยทางตรงและทางอ้อม ทั้งนี้เนื่องจาก ขยะเป็นแหล่งอาหารและแหล่งเพาะพันธุ์ของแมลงนำโรค เช่น แมลงวัน แมลงสาบ ยุง ฯลฯ และเป็นที่ซุกซ่อนของหนูและสัตว์อื่น ๆ นอกจากนั้นก็ทำให้เกิดกลิ่นเหม็นและก่อให้เกิดความรำคาญ

แต่อย่างไรก็ตาม แม้ว่าขยะจะเหม็น แต่วันนี้มีข้อพิสูจน์มากมายที่บอกว่า “ขยะ”ไม่ใช่สิ่งไร้ค่า หรือเป็นสิ่งไม่มีประโยชน์ เพราะขยะวันนี้ มีมูลค่ามหาศาล อย่างที่คาดไม่ถึงกันเลย ตัวอย่างเช่น การรีไซเคิล แก้วและพลาสติก ออกมาเป็นวัสดุอุปกรณ์ตกแต่งบ้าน อย่างที่พบเห็นกันบ่อยตามสื่อต่างๆ

แต่การที่เราทิ้งขยะทุกประเภทรวมกันโดยไม่แยกนั้น ทำให้ขยะที่สามารถนำมาใช้ใหม่ได้ (Reuse) และขยะที่สามารถนำไปรีไซเคิลได้ (Recycle) ไม่ได้ถูกนำมาใช้ประโยชน์ได้อีก และถ้าเรานำขยะที่มีอันตรายมากเช่นบรรจุภัณฑ์สารเคมี กระป๋องยาฉีดกันยุง ถ่านไฟฉายหลอดไฟซึ่งมีสารเคมีฉาบไว้ เอาทิ้งไปรวมกับขยะอื่นๆโดยที่ไม่แยก สารเคมีก็จะไหลลงสู่พื้นดิน ถ้าถูกเผาก็จะเป็นก๊าซพิษลอยขึ้นไปในอากาศ หรือถ้าถูกฝัง กระบวนการย่อยสลายก็จะทำให้เกิดก๊าซพิษลอยขึ้นไปในอากาศ ซึ่งจะเป็นอันตรายต่อสิ่งแวดล้อมและเป็นสาเหตุหนึ่งของภาวะโลกร้อนด้วย

เราจึงต้องช่วยกันคนละเล็กคนละน้อย เพื่อให้เกิดผลดีต่อสิ่งแวดล้อม ถ้าเราแยกระหว่าง ขยะเปียก แก้ว พลาสติก และขยะที่เป็นพิษ ก็สามารถนำไปกำจัดได้อย่างถูกวิธี

มีเรื่องเล่าว่าคนญี่ปุ่น จะแยกขยะในบ้านกันอย่างเอาจริงเอาจัง บางเมืองแยกกันถึง 16 ประเภทเลย แถมยังมีคู่มือสำหรับนักแยกขยะอีกต่างหาก ทำไมเขาไม่ทำง่ายแบบบ้านเราด้วยการโยนๆ ใส่ถังขยะ? และการที่เขาแยกขยะกันจนกลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันไม่ใช่เพื่อความเป็นระเบียบอย่างเดียวยังเป็นการแสดงความรับผิดชอบต่อชุมชน ต่อสิ่งแวดล้อม อีกด้วย
การแยกขยะก่อนทิ้งอย่างน้อยก็เป็นการช่วยโลกโดยไม่ได้ออกแรงมากมาย แค่ใส่ใจมากขึ้นอีกหน่อย และเริ่มทำได้ง่ายๆ ที่บ้านเราเองเพราะการแยกขยะมีประโยชน์อย่างคาดไม่ถึงได้แก่
1. ช่วยลดปริมาณขยะลง เพราะเมื่อแยกวัสดุส่วนที่ยังมีประโยชน์ เช่น แก้ว กระดาษ พลาสติก แก้ว โลหะ ฯลฯ จะเหลือขยะจริงๆ เพื่อนำไปกำจัดน้อยลง
2. ประหยัดงบประมาณที่ใช้เพื่อการกำจัดขยะ ปัจจุบัน กทม. ต้องเก็บขยะวันละเกือบ 9,000 ตัน ใช้งบประมาณถึง 2,000 ล้านบาทต่อปี ใช้เจ้าหน้าที่กว่า 10,000 คน ใช้รถเก็บขยะกว่า 2,000 คัน เรือเก็บขนขยะหลายสิบลำ ถังขยะนับหมื่นใบ ต้องจ้างฝังกลบขยะตันละกว่า 100 บาท และใช้เป็นเงินเดือนเจ้าหน้าที่อีกมหาศาล เมื่อใช้งบประมาณน้อยลง สามารถนำไปพัฒนาด้านอื่นเพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นได้
3. ช่วยลดการสิ้นเปลืองพลังงานและทรัพยากร ด้วยการนำวัสดุประเภท แก้ว กระดาษ โลหะ พลาสติก ฯลฯ ไป Recycle หมุนเวียนใช้ใหม่ ซึ่งบางอย่างสามารถขายได้ช่วยเพิ่มรายได้เล็กๆ น้อยๆ ให้แก่เราได้
4. ข้อสำคัญ ช่วยรักษาสิ่งแวดล้อมเกิดมลพิษต่อโลกน้อยลง ช่วยลดการเกิดภัยธรรมชาติที่รุนแรงลง

ขยะแต่ละชนิดมีวิธีการจัดการที่แตกต่างกัน เพื่อให้การแยกขยะมีประสิทธิภาพสูงสุดอย่างแท้จริง ก่อนจะตัดสินใจทิ้งอะไร เรามาทำความรู้จักเคล็ดลับในการคัดแยกสักหน่อยดีกว่า

ขยะอินทรีย์

- อาหารที่กินเหลือ ถ้ายังไม่ค้างคืนจนบูด สามารถนำไปเลี้ยงสัตว์ได้ รวมกันหลายๆ วัน ก็ประหยัดไปไม่น้อย
- ไม่ควรฝังกลบเศษอาหาร เพราะการย่อยสลายในสภาพไร้ออกซิเจนจะทำให้เกิดก๊าซมีเทนตามมา แทนที่จะฝังกลบหรือใส่ถุงก๊อบแก๊บผูกปากแน่นทิ้งไป เราสามารถนำมันมาเป็นส่วนผสมในปุ๋ยหมักได้
- เปลือกผลไม้รสหวานใช้ทำน้ำหมักชีวภาพไว้ดับกลิ่นในท่อน้ำ ห้องน้ำ และนำไปรดน้ำต้นไม้ได้

กระดาษ
- หลังจากใช้ประโยชน์จากกระดาษประเภทต่างๆ ได้ทุกซอกทุกมุมแล้ว ถ้าแยกประเภทกระดาษก่อนนำไปขาย จะทำให้ได้ราคามากกว่าขายเหมารวมเป็นกองเดียว ยกเว้นกระดาษทิชชูและกระดาษเคลือบพลาสติกที่ขายไม่ได้
- ควรเก็บกระดาษแยกไว้ในที่ซึ่งไม่ชื้นแฉะและสกปรก เพราะจะทำให้คุณภาพในการรีไซเคิลลดลง

พลาสติก
- ขวดพลาสติกที่ใช้แล้ว ยังใช้ซ้ำได้อีก
- เมื่อแน่ใจว่าขวดพลาสติกใช้ซ้ำไม่ได้แล้ว ควรล้างให้สะอาดและบีบให้แบน เพื่อประหยัดเนื้อที่ในการเก็บให้มากที่สุด
- ขวดพลาสติกมีหลายประเภท ราคารับซื้อแต่ละประเภทก็แตกต่างกันออกไป ในประเทศไทย มักจะรับซื้อแบบเหมารวมทั้งหมดแล้วนำไปแยกเองทีหลัง

แก้ว

- แม้แก้วจะย่อยสลายไม่ได้ แต่มันสามารถรีไซเคิลได้ 100%
- ล้างขวดแก้วให้สะอาดเพื่อง่ายต่อการรีไซเคิล
- ขวดแก้วใช้แล้ว ถ้ายังอยู่ในสภาพใช้การได้ โรงงานผลิตเครื่องดื่มหรือสินค้านั้นๆ ยังรับกลับมาทำความสะอาด และใช้ซ้ำได้อีกถึงอย่างน้อย 30 ครั้ง แต่ถ้าขวดแก้วเสียหายจนใช้ซ้ำไม่ได้อีก สามารถนำไปหลอมเป็นบรรจุภัณฑ์ใหม่ได้อีกนับครั้งไม่ถ้วนและให้คุณภาพไม่ต่างจากเดิม ทั้งนี้การหลอมแก้วจากวัสดุรีไซเคิลยังใช้ความร้อนน้อยกว่าหลอมจากวัตถุดิบโดยตรงอีกด้วย

โลหะ

- โลหะมีหลายประเภท ซึ่งมีราคาแตกต่างกัน ก่อนนำไปขายควรทำให้เป็นชิ้นเล็กๆ เพื่อง่ายต่อการจัดการ และถ้าแยกประเภทของโลหะจะทำให้ได้ราคาสูงกว่าเดิม
- เหล็กสามารถรีไซเคิลได้ 100% และยังคงคุณภาพเดิม เช่น กระป๋องเครื่องดื่มบางชนิด ผลิตภัณฑ์บรรจุอาหาร อาจหลอมรวมเพื่อนำไปผลิตเป็นวัสดุต่างๆ ได้อีกมากมาย เช่น คลิปหนีบกระดาษ กระป๋องใบใหม่ ชิ้นส่วนจักรยานและรถยนต์
- ห่วงเปิดกระป๋องน้ำอัดลมนำไปบริจาคเพื่อทำเป็นขาเทียมได้

ขยะอันตราย

- อย่านำขยะอันตรายไปปนรวมกับขยะประเภทอื่นอย่างเด็ดขาด เช่น หลอดไฟ แบตเตอรี่ กระป๋องสเปรย์ ขวดน้ำมันเครื่อง ขวดยาฆ่าแมลง ตลับหมึกพิมพ์
- แยกขยะอันตรายโดยเก็บใส่บรรจุภัณฑ์เดิมหรือห่อด้วยกระดาษก่อนทิ้ง

ขยะอิเล็กทรอนิกส์
รอยเตอร์รายงานว่า องค์กรพิทักษ์สิ่งแวดล้อมแห่งสหรัฐอเมริกาทุ่มงบเกือบ 75 ล้านบาท ตั้งโครงการตามรอยขยะอิเล็กทรอนิกส์ เช่น โทรศัพท์มือถือ คอมพิวเตอร์ และโทรทัศน์ เพื่อนำกลับมารีไซเคิลใหม่เป็นการกำจัดขยะมีพิษไม่ให้ปนเปื้อนผืนดินและเพื่อสกัดสินแร่ธรรมชาติที่มีอยู่ในขยะมาใช้ด้วย เนื่องจากมีการรายงานแล้วว่า ในมือถือหนึ่งล้านเครื่องสามารถสกัดทองคำออกมาได้ 24 กิโลกรัม เงิน 250 กิโลกรัม ทองแดงเกือบ 10 ตัน รวมถึงแร่มีค่าอื่นๆ อีกเล็กน้อยด้วย ในขณะที่สินแร่ในขยะเหล่านี้มีมูลค่าพุ่งขึ้นอยู่ทุกวัน โดยเฉพาะราคาทองคำ (ทองคำคือส่วนประกอบที่สำคัญของไมโครโปรเซสเซอร์หรือซีพียู)
ขั้นตอนการขุดทอง เริ่มต้นจากการแยกชิ้นส่วนต่างๆ ออกจากกัน ไม่ว่าจะเป็นเคส สายเคเบิลและแผงวงจรต่างๆ หลังจากนั้นไมโครโปรเซสเซอร์จะถูกนำไปรีไซเคิลเพื่อแยกหาทองคำ ด้วยการใช้สารละลายระหว่างกรดไฮโดรคลอริกและกรดไนตริก ซึ่งจะทำให้ส่วนประกอบรอบๆไมโครโปรเซสเซอร์ถูกละลาย เหลือเพียงผงทองบริสุทธิ์ ซึ่งนำมาหลอมเป็นทองคำแท่งต่อไป(รายละเอียดจะนำเสนอในโอกาสต่อไป)

โทรศัพท์มือถือรีไซเคิลได้ถึง 80% ง่ายที่สุดคือนำกลับไปคืนร้านที่ซื้อมาหรือหย่อนลงในกล่องที่รับบริจาคซากไปใช้ประโยชน์ เช่น ร้านขายมือถือ สำนักงานเขต สำนักงานเทศบาล

สุขสาระ-ธันวาคม 2557




  • สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขพาพ (สสส.)
  • คณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
  • สำนักจุฬาราชมนตรี
  • ศูนย์นโยบายโลกมุสลิม
  • มูลนิธิสันติชน
  • มูลนิธิรณรงค์เพื่อ
    การไม่สูบบุหรี่