“สวยเพชฌฆาต”


วันที่ 21 ตุลาคม 2557


ดอกดึง “สวยเพชฌฆาต”
กัลยาณา

ดอกดึง ดอกไม้ชนิดหนึ่งซึ่งมีถิ่นกำเนิดอยู่ที่แอฟริกาใต้ เป็นพืชล้มลุกประเภทพันธุ์ไม้เลื้อย จัดอยู่ในตระกูล Liliaceae เป็นพืชใบเลี้ยงเดี่ยวซึ่งมีอายุหลายปี มีลำต้นใต้ดิน เป็นที่สะสมน้ำและอาหารเลี้ยงลำต้น มีชื่อพื้นเมืองดังนี้ ก้ามปู (ชัยนาท), คมขวาน บ้องขวาน หัวขวาน (ชลบุรี), ดาวดึงส์ ว่านก้ามปู (ภาคกลาง), พันมหา (นครราชสีมา), มะขาโก้ง (ภาคเหนือ) ในประเทศไทยพบทั่วไปตั้งแต่ป่าชายหาดจนถึงป่าเบญจพรรณ ป่าดงดิบแล้ง ป่าเต็งรัง และที่รกร้าง

ดอกดึง เนื่องจากเป็นดอกไม้ที่มีสีสันสวยงาม เด่น สะดุดตาสำหรับผู้พบเห็น จึงนิยมนำมาใช้เป็นไม้ดอกไม้ประดับ และยังนำไปใช้ประโยชน์ในแง่สมุนไพรได้ด้วย รวมทั้งยังนำไปใช้ในการปรับปรุงพันธุ์พืช และใช้ปราบศัตรูพืชทดแทนสารเคมี

ดาวดึงในตำรายาไทย จะใช้แก้โรคเรื้อน, คุดทะราด, เสมหะ,พิษแมลงสัตว์กัดต่อย, โรคปวดข้อ ข้ออักเสบฟกบวม,กามโรค, ช่วยขับผายลม, ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ เป็นต้น

พบว่าลำต้นใต้ดินหรือเหง้า มีสารอัลคาลอยด์ลูมิคอลชิซิน ในรากมีสารซูเปอร์นิน ใบและเปลือกหุ้มเมล็ดมีสารคอลชิซิน และนอกจากนี้ยังมีสารอัลคาลอยด์อื่นๆ อีกหลายชนิด แต่ที่พบมากและมีปริมาณสูงกว่าอัลคาลอยด์ชนิดอื่น คือ คอลชิซิน ซึ่งการแพทย์ใช้ในการรักษาโรคมะเร็งบางชนิดในคน, โรคไขข้ออักเสบ, โรคไขข้อหรือรูมาติซึม, โรคเรื้อน, คุดทะราด และโรคอื่น ๆ อีหลายชนิด และในทางตรงกันข้ามสารคอลชิซิน จัดว่าเป็นสารพิษชนิดหนึ่งซึ่งถ้ารับประทานเข้าไปมาก (3มิลลิกรัม) จะทำให้หมดสติ การหายใจติดขัดทำให้ถึงตายได้ และคอลชิซิน ยังเป็นต้นเหตุทำให้เกิดโรคอีกหลายชนิด เช่น อหิวาตกโรค, โรคที่เกิดจากการติดเชื้อ, ปวดท้องรุนแรง และระคายเคืองผิวหนัง เป็นต้น

ข้อควรระวัง การใช้ดองดึงเป็นยารักษาโรคเกาต์ ไม่ควรใช้เหง้าต้มหรือปรุงวิธีอื่นกินอาจเป็นพิษถึงตายได้ เพราะขนาดรักษาใช้ปริมาณน้อยมากและใกล้เคียงที่ทำให้เกิดพิษ ควรใช้ในรูปยาเม็ดแผนปัจจุบัน ซึ่งสามารถกำหนดขนาดรับประทานที่ปลอดภัยได้

เหง้าดองดึงเป็นพิษต่อการแบ่งตัวของเซลล์และเป็นพิษต่อทางเดินอาหาร อาการของพิษจะเกิดเมื่อกินสารนี้เข้าไปประมาณ 2 ชั่วโมง จะรู้สึกแสบร้อนในปากและลำคอ คอแห้ง กระหายน้ำ โดยมีอาการเจ็บปวดตามตัว ปากและผิวหนังชา คลื่นไส้อย่างรุนแรง ท้องร่วงอย่างรุนแรง อุจจาระมีเลือดปน ปวดท้องปวดเบ่งแต่ไม่มีอุจจาระออกมา หายใจลำบาก กลืนไม่ลง ชัก หมดสติเนื่องจากร่างกายเสียน้ำมาก ตัวเย็น และอาจตายได้ใน 3-20 ชั่งโมง อุณหภูมิร่างกายจะลดลงต่ำมากก่อนเสียชีวิต จึงไม่แนะนำให้ประชาชนทั่วไปนำมาใช้เอง ต้องอยู่ภายใต้การควบคุมของแพทย์

ส่วนในด้านการเกษตรใช้ดองดึงในการปรับปรุงพันธุ์พืช เพราะคอลชิซินมีคุณสมบัติในการกระตุ้นเซลล์พืชให้เกิดโพลีพลอยด์ ทำให้พืชที่มีลักษณะแตกต่างจากพันธุ์เดิม ซึ่งโดยทั่วไปจะทำให้ได้ต้นพืชที่ให้ผลผลิตสูง และคุณภาพของผลผลิตดีขึ้นอีกด้วย นอกจากนี้ดองดึงยังสามารถใช้ในการปราบไรไก่ เหา เชื้อราและแบคทีเรียบางชนิด ตลอดจนการปราบแมลงศัตรูพืช ส่วนทางด้านปศุสัตว์ใช้เหง้าดองดึงในการถ่ายพยาธิให้สัตว์เลี้ยง เช่น วัว ควาย

สุขสาระ พฤศจิกายน 2554
ภาพ ไทยวิกิพีเดีย




  • สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขพาพ (สสส.)
  • คณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
  • สำนักจุฬาราชมนตรี
  • ศูนย์นโยบายโลกมุสลิม
  • มูลนิธิสันติชน
  • มูลนิธิรณรงค์เพื่อ
    การไม่สูบบุหรี่